Nhật ký mùa dịch : Câu chuyện Châu Âu – Châu Á

Suốt cả đợt này, mình và các bạn bè Việt nam định cư ở Pháp cũng như ở các nước châu là nhân chứng của những luồng thông tin từ hai phía, đặc biệt là từ phía VIệt nam : rất nhiều câu hỏi thắc mắc, nhiều ca thán chỉ trích thậm chí có cả những phản ứng rất tiêu cực khi cho rằng : châu Âu bảo thủ, châu Âu phản ứng chậm, châu Âu không có biện pháp gì, rồi trở thành ổ dịch của thế giới..rằng những người Việt ở châu Âu khi có dịch bệnh tại sao không ở lại mà chạy về Việt nam…

Tại sao Pháp Ý không học hỏi Trung Quốc, Hàn quốc hay Việt nam… để ngăn chặn lây lan, tại sao không đeo khẩu trang, không khoanh vùng, cách ly….Các bạn VIệt nam ở bên này thì hoặc là lo lắng, hoặc là không hiểu sao mọi người ở nhà lại phản ứng một cách «thái quá » đến như vậy, cũng có nhiều người lên tiếng đáp trả gay gắt….

Mình xin đưa ra những phân tích và lý giải của cá nhân mình, sau khi suy nghĩ, tìm hiểu, hẳn nhiên không phải là những giải đáp hoàn toàn khoa học hay chính thống, nhưng có lẽ phần nào cũng sẽ giúp các bạn thấy rõ hơn vấn đề.

Thứ nhất, vì sao ở châu Âu mọi người không đeo khẩu trang: chỉ riêng điều này cũng có nhiều câu trả lời. Một là, như rất nhiều báo chí đã đưa ra câu trả lời : sự khác biệt nằm ở Văn hóa. Nếu như với người TQ, HQ, NHật bản hay VIệt nam, đặc biệt những năm gần đây khi mà nạn ô nhiễm tăng cao, khí hậu nóng ẩm tối ưu cho các virus lan truyền thì đeo khẩu trang đã trở nên bình thường, thậm chí là thiết yếu để tránh hít phải khói bụi và tránh các bệnh truyền nhiễm. Thậm chí ở Nhật bản hay Hàn quốc, đeo khẩu trang còn trở thành một xu hướng thời trang, và rất nhiều người cảm thấy tự tin hơn khi đeo khẩu trang ra đường vì có thể giúp giấu được các khiếm khuyết ở gương mặt.

Ở châu Âu, đeo khẩu trang chỉ thấy ở trong bệnh viện, đeo khẩu trang, hay khăn bịt mặt ngoài đường thì chỉ có mấy cách giải thích : hoặc là người đó có bệnh, hoặc là vấn đề tôn giáo, hoặc người đó có vấn đề gì đó không muốn mọi người thấy mặt mình. Nếu đã là văn hóa, không dễ gì thay đổi.

Hai là, theo bản thân mình và là lý do quan trọng hơn : khác biệt còn nằm ở sự hiểu biết và khả năng thực hiện. Với người Việt nam chẳng hạn : ai đeo khẩu trang nghĩa là người đó có ý thức bảo vệ cộng đồng và bản thân, bất kể người đó đeo khẩu trang gì, đeo thế nào, bao nhiêu lâu thì thay khẩu trang một lần.

Người Pháp thì hiểu rằng, nếu đeo khẩu trang không đúng chuẩn, không đúng cách, thì không có tác dụng gì, thậm chí phản tác dụng. Theo mình biết thì không phải loại khẩu trang nào cũng đạt chuẩn ý tế để ngăn được virus, đeo khẩu trang không đúng chuẩn, và không thay thường xuyên (khoảng 3 tiếng tối đa phải thay) thậm chí còn tăng khả năng nhiễm virus, hoặc không hạn chế được lây lan. Sau nữa, nếu muốn đeo khẩu trang đúng chuẩn, đúng cách như vậy, cần nghĩ xem liệu có đủ khẩu trang cho tất cả mọi người không.

Theo thông báo chính thức của chính phủ Pháp, dự trữ quốc gia về khẩu trang ý tế đạt chuẩn là 150 triệu, trong khi đó trong thời gian này, cho 1 triệu người làm việc trong các bệnh viện và các cơ sở y tế, nhu cần là 6 triệu khẩu trang mỗi ngày, 42 triệu một tuần, dự trữ quốc gia chỉ đủ dùng trong 3 tuần, tất nhiên nước Pháp vẫn đang sản xuất và nhập khẩu thêm, nhưng rõ ràng là không dư thừa. Nếu không đủ khẩu trang cho mọi người, thì ưu tiên khẩu trang cho bác sĩ và những người làm việc trong ngành ý hiển nhiên là cần thiết, đấy cũng là những gì chính phủ khuyến cáo và người dân thấu hiểu, và chấp hành.

Mình rất tò mò muốn biết ở VN có bao nhiêu khẩu trang đủ tiêu chuẩn trong tầm tay của chính phủ, mỗi ngày có bao nhiêu người VN đeo khẩu trang đúng chuẩn và cần bao nhiêu cái mỗi ngày để việc đeo khẩu trang thực sự ngăn lây bệnh, nếu bệnh tiếp tục hoành hành thêm một thậm chí vài tháng, liệu có đủ khẩu trang cho mọi người không ? Có đủ cho ngành y không ?

Lấy một ví dụ khác vừa mang tính văn hóa, vừa mang tính hiểu biết liên quan đến việc mỗi người tự trang bị cho an toàn của bản thân : ở Pháp hay ở châu Âu, từ lớn đến bé, khi đi moto, thậm chí là đi xe đạp hay đi patin, mọi người đều đội mũ an toàn một cách rất tự nhiên, dù điều đó không bắt buộc bởi luật pháp (cho những người đi xe đạp chẳng hạn) vì họ hiểu được rằng làm việc đó là bảo vệ an toàn cho họ, khi bạn đi xe đạp và đội mũ bảo hiểm thì không ai nhìn bạn một cách kỳ lạ hay xoi mói.

Nếu người châu Âu không ngại đeo cái mũ bảo hiểm nặng nề cồng kềnh, mình chắc hẳn họ sẽ đeo khẩu trang ngay nếu như việc đeo khẩu trang là biện pháp thực sự cần thiết để chống lại corona virus, và có đủ khẩu trang cho tất cả mọi người dùng.

Ngược lại ở Việt nam, dù pháp luật bắt buộc đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy, nhưng không ai vui vẻ tự nguyện đội, hoặc đội mũ kiểu « thời trang » cho đẹp (tất nhiên không đạt chuẩn), dù chẳng có chút ích lợi gì về mặt an toàn, mọi người sợ xấu, sợ hỏng tóc, sợ nóng….đấy là thể hiện sự hiểu biết, và nếu bạn đi xe đạp mà đội nồi áp suất thì bị nhìn soi mói, đấy là về mặt văn hóa, thói quen.

Mình cũng đưa thêm một con số là từ khi có dịch bệnh đến nay gần ba tháng, cả thế giới có hơn chục ngàn người chết. Còn ở VN mỗi tháng có hơn 3 ngàn người chết vì tai nạn giao thông, nhiều ngàn người bị thương, hoặc tật nguyền vĩnh viễn. Nhưng từ hàng chục năm nay tình hình tai nạn giao thông ở VN gần như không có gì biến chuyển, mọi người vẫn mua bằng lái nếu có thể, vẫn không đội mũ bảo hiểm, không thắt dây an toàn trên ô tô và khi thấy những điều đó, mọi người đều thấy « bình thường ».

Điều này hoàn toàn không có ý chỉ trích, vì mình cũng gần như thế, về VN là đội bất cứ cái mũ bảo hiểm nào vớ được, chỉ để tránh công an, vẫn uống rượu khi đi xe máy. Mình chỉ muốn nói đến chuyện người ta có xu hướng làm ầm ĩ lên cái gì đó đang được quan tâm, còn những chuyện xảy ra hàng ngày thì chả ai coi trọng.

Vậy có cần đặt thêm quá nhiều câu hỏi về chuyện người châu Âu không đeo khẩu trang trong những ngày này như một « minh chứng » cho việc họ « khinh đời », chủ quan hay vô trách nhiệm trong việc chống lây bệnh hay không ?

Thứ hai, Pháp Ý và các nước châu Âu « chậm trễ » trong việc đưa ra các biện pháp phòng chống ở mức cao nhất như kiểu cách ly, khoanh vùng những người có bệnh, cấm đi lại, đóng cửa hải quan, hoặc bắt mọi người ở nhà…ngay từ đầu.

Câu hỏi đầu tiên : họ có chủ quan, bảo thủ không ? Câu trả lời : có, phần nào. Nhưng để hiểu được sự « chủ quan, bảo thủ » ấy, lại cần phải hiểu nhiều điều phía sau. Một là : corona không phải là căn bệnh đầu tiên có tính lan truyền, và xuất phát từ một nước bên ngoài châu âu. Trước đây đã có nhiều dịch khác : dịch cúm H5N1, dịch chân tay miệng….tung hoàng ở một số nước châu Á, nhưng châu Âu dù không bế quan tỏa cảng, không khoanh vùng cách ly…vẫn có thể kiểm soát được các căn bệnh này không lây lan đến mức cần lo ngại. Có thể vì khí hậu, có thể vì ô nhiễm, có thể vì điều kiện an toàn vệ sinh thực phẩm…ở các nước châu Á là điều kiện để các bệnh này lây lan nhanh, mà châu Âu lại không bị. Và cũng vì thế mà lần này, ở châu Âu, người ta đã không thể ngờ, và đề phòng tối cao rằng bệnh lại lây lan nhanh và mạnh đến thế. (Người châu ÂU ban đầu có lẽ cũng coi Covy 19 như kiểu một hotgirl sexy nổi đình đám ở Trung Quốc, ở châu Á sau vài tuần vài tháng rồi hết, chứ không bao giờ được biết đến rộng rãi bên này.)

Hai là, sự « chủ quan, bảo thủ » của người châu Âu cũng có thể giải thích được bằng hai chữ « niềm tin ». Người ta chủ quan, bảo thủ là khi người ta có một niềm tin nào đó, đủ để thuyết phục bản thân, đủ đề cảm thấy an toàn. VÀ như mình từng tham gia bình luận một post của người bạn, mình nói rằng ở châu Âu, mọi người có một « niềm tin », cái mà có thể những người ví dụ như người Việt nam, không có.

Ở Pháp chẳng hạn, những người Pháp đa số vẫn tin vào chính phủ, tin vào hệ thống y tế, tin vào khả năng của khoa học, công nghệ. Lịch sử phát triển hàng trăm, hàng nghìn năm của họ, các chính sách xã hội, y tế giúp họ có niềm tin ấy, cái mà người Việt mình không có. Người Việt sau bao năm đã quen với việc phải tự lo cho mình, sẵn sàng một mình bươn chải vượt qua đói nghèo bệnh tật thiên tai mà không có nhiều sự giúp đỡ bảo vệ nào khác.

Nước Việt hiện tại vẫn còn là một nước nhỏ, đang trong giai đoạn phát triển, không có sự tự tin đủ tiềm năng và khả năng có thể kiểm soát được mọi tình hình. Người dân Việt có niềm tin vào chính sách, vào các cơ sở y tế và các dịch vụ lợi ích cộng đồng như người Pháp, người Đức, người Ý không ? Rõ ràng là không.

Thứ ba, châu Âu liệu có thể áp dụng các biện pháp cách ly khoanh vùng, bế quan tỏa cảng…dễ dàng như ở Việt nam hay Trung quốc không ? Câu trả lời là có, nhưng không dễ dàng như thế, và luật pháp, tầm nhìn của họ cũng như các chính sách xã hội của họ không cho phép đưa ra quyết định nhanh chóng như thế.

Ở Hà nội, khi mà số ca lây nhiễm cả nước còn dưới 50 ca, chỉ có tin một người bị lây nhiễm thì quân đội, công an đã đến quây cả khu phố, « nội bất xuất, ngoại bất nhập », trẻ con không đi học, người lớn không đi làm.

Ở Pháp làm được như vậy không ? Chắc là không. Người Pháp trừ khi như trong hoàn cảnh hiện tại, lệnh cấm đi lại được áp dụng rộng khắp trên cả nước, chứ trước đó, khi chính phủ còn chưa có đủ chứng cứ để đưa ra lệnh cấm, khi số ca lây nhiễm còn chưa quá lớn để khẳng định sự cần thiết để đưa ra biện pháp mạnh, thì người ta không thể làm như ở Việt nam. Hoặc nếu làm điều đó thì sẽ gây ra những hậu quả về mặt xã hội, về nhân quyền. Các hiệp hội bảo vệ quyền tự do, các luật sư sẽ nhảy vào cuộc.

Ở nơi mà quyền tự do của con người cũng có giá trị như sự sống còn của tính mạng, không dễ để khoanh vùng, cấm trại cả trăm con người chỉ vì một người. Mình cũng thấy ở VN công bố lên báo danh sách các bệnh nhân với đầy đủ tên tuổi, địa chỉ, cả số điện thoại cá nhân..ở Pháp, Đức hay ở Mỹ nếu điều đó xảy ra chắc sẽ có nhiều đồng chí phải ra tòa. Hay những chuyện xảy ra ở Trung quốc khi hàng xóm chửi bới, thậm chí đóng gỗ nhốt người bệnh hay người từ nước ngoài về…là những điều khó có thể xay ra ở các nước phát triển.

Việc bế quan tỏa cảng, cấm đi lại luôn gây ra những hậu quả lớn về kinh tế, xã hội, hậu quả sẽ kéo dài nhiều năm nữa. Hà nội nếu đóng cửa sân bay thì có bao nhiêu tỉnh thành, có bao nhiêu quốc gia bị ảnh hưởng ? Con số chắc chắn là không nhiều nếu so với sân bay ở Paris.

Các sân bay ở Pháp, hay ở Đức nếu đóng cửa, có nghĩa là cả châu Âu tê liệt, có nghĩa là cửa ngõ giao lưu giữa châu Âu và phần còn lại của thế giới ngừng trệ. Hậu quả lớn đến thế nào rồi thời gian tới chúng ta sẽ biết. Chưa kể nếu nói đến kinh tế quốc gia, thì các chính sách xã hội ở Pháp, Anh, Đức khiến cho việc cấm đi lại, đóng cửa trường học, làm việc ở nhà…có thể gây ra thiệt hại kinh tế cho chính phủ gấp nhiều lần so với các nước khác.

Ở Việt nam, khi các trường học đóng cửa, bố hoặc mẹ có quyền nghỉ phép trông con mà vẫn có lương hay không ? Các doanh nghiệp, công ty từ nhỏ đến lớn có nhận được sự trợ giúp nào từ chính phủ không ? Có được nhà nước lấy tiền ra để đảm bảo các khoản vay ngân hàng, có được hoãn hoặc miễn đóng thuế, trả tiền nước, tiền điện, tiền thuê địa điểm…hay không ?

Ở Pháp, nhà nước bỏ tiền ra thuê khách sạn cho những người vô gia cư trong những ngày này để họ không phải ở ngoài đường, lo ăn ở cho họ, ở Việt nam có làm được không ? Đó là không kể Đức, Pháp là đầu tầu của châu Âu, và có thể nói là của cả thế giới, các biện pháp quyết liệt của Pháp, Đức có thể gây ra những hiệu ứng nghiêm trọng cho phần còn lại của thế giới, bởi vậy, đừng ngạc nhiên nếu họ phải mất thời gian, suy nghĩ và tính toán tối ưu cho các hành động của mình.

Khi ai đó làm gì đó chậm hơn mình, thì cũng có thể không phải vì họ chậm, mà vì họ suy tính kỹ hơn và nhìn xa hơn. Tât nhiên tất cả những điều đó đều không phải là những lời « bào chữa » hoàn hảo cho sự chậm trễ của châu Âu trong dịp này, chắc chắn là họ có thể làm gì đó nhanh hơn, hiệu quả hơn, nhưng nhanh và hiệu quả hơn như thế nào thì với tầm hiểu biết của mình, mình cũng không đưa ra được, vậy thì ít nhất là mình không chỉ trích, không chửi rủa mà tiếp tục theo dõi và suy nghĩ, và thông cảm nữa.

Cuối cùng, câu chuyện của những người Việt ở nước ngoài, ở châu Âu….tìm cách trở về Việt nam trong những ngày này cũng gây ra các luồng tranh luận trái ngược. Mình không nói vụ các cô hơi« thiểu năng » lợi dụng tình hình trở thành người nổi tiếng.

Chỉ nói đến các trường hợp bình thường của du học sinh hay việt Kiều từ các nước trở về. Người trong nước thì xôn xao « Tại sao bình thường thì chúng nó cố lao đi để hưởng lợi, để kiếm tiền, bây giờ lại chạy về « trốn » bệnh, rồi đem bệnh về cho người khác », thậm chí nhiều người nguyền rủa, chửi bới…Còn người VIệt ở nước ngoài khi đọc được những điều đó, thêm các bài báo kiểu «giải cứu » cho du học sinh trở về nước tránh corona » hay « hành trình người Việt được « giải cứu » khỏi ổ dịch châu Âu »…thì cũng lên tiếng bất bình, coi đó là « tấm gương xấu » của người Việt ở nước ngoài.

Mình không hiểu lắm tại sao mọi người lại «khắc nghiệt » đến thế, cả hai phía. Mình nghĩ rằng, phản xạ của con người, bất kể người nào, kể cả người châu Âu, châu Mỹ…là khi có hiểm nguy, thiên tai, bệnh dịch, thì họ cần có gia đình, họ có nhu cầu được ở gần người thân. Không cần phán xét so sánh xem ở đâu thì an toàn hơn, hay việc lấy máy bay bay cả chục giờ đồng hồ về nước thì có tốt hơn ở trong nhà một thời gian…chỉ cần hiểu rằng những bạn du học sinh còn trẻ tuổi, ít va chạm, những người sống độc thân hay không có gia đình ở nước ngoài thì ngoài nỗi nhớ nhung, ngoài các áp lực khác ở nơi xứ lạ, trong thời gian này họ càng có thêm nhiều lý do để mong muốn trở về.

Điều ấy cũng đúng với các trường hợp đã định cư ở nước ngoài nhưng vì về thăm gia đình, đi công tác mà bị kẹt lại ở Việt nam, mong muốn duy nhất của họ cũng là quay lại Pháp, Đức…với gia đình của họ.

Có lẽ cũng phải nói thêm rằng, trong đợt này, nhất là khi các nước châu Âu còn chưa ban bố các lệnh phong tỏa, cấm ra đường thì những người phải chịu áp lực nhất thế giới, có lẽ là những người Việt, người Á ở châu Âu. Bởi vì hàng ngày họ nhận được vô số thông tin từ quê nhà, rất nhiều mang tính « thái quá » về nguy cơ lây nhiễm, sự nguy hiểm, về những biện pháp tối cao cần được áp dụng, về những gì đã được làm ở VN, TQ…., nhưng cùng lúc ấy, ra đường họ lại thấy mọi người có vẻ « thờ ơ », không ai đeo khẩu trang, hàng ngày họ vẫn phải chen chúc trong các phương tiện công cộng đầy chặt người…và khổ nỗi, họ còn chưa hoàn toàn có được những « niềm tin » hay sự « bảo thủ » như đã nói ở trên của người bản địa, nên họ lo lắng, căng thẳng sợ hãi mà không biết phải làm gì.

Bởi vậy, cả hai phía, trong nước và ngoài nước, có cần phải chửi rủa hay quá khích, có nên chỉ trích lẫn nhau không, có nên hoảng sợ đến mức tiêu cực, có nên la truyền các thông tin thất thiệt… ?

Nếu chúng ta còn còn chưa có tầm nhìn, kiến thức sâu rộng về tâm lý, về ý tế hay kinh tế xã hội để có thể phán xét một cách chính xác và đầy đủ mọi chuyện, thì ít nhất việc có thể làm là thông cảm và động viên lẫn nhau, là chia sẻ, không phải chia sẽ những tin đồn không rõ nguồn gốc, những bài báo rẻ tiền câu view, mà những thông tin hữu ích đã được kiểm chứng, chia sẻ tình yêu thương và sự tương trợ, chia sẽ những câu chuyện vui buồn mỗi ngày để mọi người hiểu nhau hơn, yêu nhau hơn.

Đây chỉ là những suy nghĩ của cá nhân mình, cùng chia sẻ với mọi người, hoàn toàn không có ý phản bác hay chỉ trích ai, hy vọng mọi người đều an toàn, vui vẻ và tự tin trong những ngày nay, càng thấy thêm giá trị của những phút giây yên bình, những chuyến đi xa, trân trọng sức khỏe và sự hiểu biết, đề cao tình yêu thương.

Đôi khi phải có những giai đoạn khó khăn, để quý hơn những khoảnh khắc tưởng như là tầm thường nhất.

 

 

 

 

Répondre

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l’aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion /  Changer )

Photo Google

Vous commentez à l’aide de votre compte Google. Déconnexion /  Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l’aide de votre compte Twitter. Déconnexion /  Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l’aide de votre compte Facebook. Déconnexion /  Changer )

Connexion à %s

Ce site utilise Akismet pour réduire les indésirables. En savoir plus sur la façon dont les données de vos commentaires sont traitées.